3 июня, 2009


Semberdä bıyıl iftar mäclesläre ayıruça kiñ qolaç aldılar — Azatlıq radiosı
08.10.2007
Uraza totuçılarnıñ kürşe-tirä, tuğan-tumaçaların cıyıp awız açuları – ğadäti küreneş. Ä bıyıl törle oyışmalarda ğomum iftar ıyınnarı uzdıru kiñ qullanıla. Tatar yäş’läre üzägendä şundıy çara Ramazan ayı başında uq oyıştırılğan ide. Başta üz äkneñ citäkçese İldar Usmanov cıyılğan yäş’lär aldında Ramazan ayı, uraza totunıñ äһäмияте turında añlatmalar birde, ixlas küñeldän uraza totuçı yäş’lärebezneñ işäyä baruına qann ä ğat’lek belderde. Oçraşuda qatnaşqan yeget-qızlar atna sayın şimbä könnärendä şundıy uq çarağa cıyılışırğa kileşkännär ide – şulay däwam itädä.
Yäş’l ә rneñ berençe iftar mäclesendä ük İldar Usmanov tatar balaları küp bulğan uqu yortlarında da şundıy kiçäläк oyıştıru kiräklege turında süz totqan ide. Näq yäş buınnı uraza totuğa cälep itüne küzdä totıp.
Semberdä bıltır ğına eşli başlağan dini uqu yortı – “Bilär” mädräsäsendä dä şuşı arada iftar kiçäse uzdırıldı. Anda mädr äsä şäkertläre belän bergä şul uq isem yörtkän mäçetkä yöрüçe dinqardäşlärebez dä qatnaştılar. Kiläse atnada şundıy uq çara qabatlanaçaq. Bu yulı anda şäһär merı Sergey Yermakovnıñ da qatnaşuı kötelä. Başqa din totuçılarnıñ açıq awızların açuın añlap betermüçelär bulsa da, din äһelläre monı uñay küreneştäy qabul itäläр. Äytik, Yaña şäһärdä urnaşqan 91-yençe sanlı Etno-mädäni komponentlı dip ataluçı mäktä tä uqıtuçılar, balalarnıñ äti-äniläre һäm maltabarlar qatnaşlığında uzğan şundıy uq çarada İdelaryäğı rayonı başlığı wazifaların başqaruçı Oleg Şeptienqo da qatnaştı. Ul tatar-möselman xalqınıñ berdäm, eşçän buluına һäm İslam dinenä tuğrılıq saqlap yäşäwenä soqlanu belderde.
Anı ñ süzlärendä xaqlıq ta yuq tügelder. Awıllardan kilgän xäbärlärgä qarasañ, anda yäş’lär arasında da uraza totuçılar işä yä bara ikän. Üzlären çın dini һäm milli lider itep tanıtqan mullağa iä awıllarda – ayıruça. Äytik Qarsun rayonı Noğay ile awılı mäçetendä mäktäpneñ ir zatı balaları öçen kön sayın, diärlek, iftar mäclesläre oyıştırıla. Sovet çorında zootexnik bulıp eşlägän Nail İdiätullov 1988-nçe yılda uq awaz salğan “Tuğan tel” oyışmasınıñ iñ aktiv ägzalarıynna berse bulıp kitkän ide. 1959-yıldan birle Suxoy Qarsun isemle urıs awılına xezmät itärgä mäcbür bulğan һäm nıq talanğan Noğay ile awılınıñ kolxozdan bäysezlek aluında xälitkeç rol’ uynağan keşelärdän berse buldı ul. Näq annıñ ücäеlege һäm ul waqıttağı KPSSnıñ rayqomı sekretare Rinat Gäräyewneñ milli canlı buluı – töp şart buldılar awıl xalqınıñ xörriät aluına.
Bügen isä Nail İdiätullov, imam-xatıyb sıyfatında, Noğay ile xalqınıñ ruxi oyıtqısı bulıp tora. Anda yäş buınnı t ärbiäl äü buyınça Mäçet һäm mäktäp qulğa-qul totınıp eşlilär. Şunlıqtan mäçеttä kön sayın uzdırıluçı iftar kiçälärenä mäktäptä belem aluçı ir balalarnıñ da yörüe ğacä tügel. Baytağı tärawix namazlarında da qatnaşa, di çağıştırmaça yäş imam Nail xäzrät İdiätullov.
Ölkä üzägеnä qaytsaq, Üzäk Diniä nazaräte möftie Fatıyx xäzrät Aliullov һäm şäһärneñ barlıq mäçetläre imamnarı, şulay uq mäxällälär räisläre Şäһär Duması räise Vasiliy Gvozdev һäm Lenin rayonı xaqimiäte başlığı Sergey Şerstnev belän oçraştılar.
Gvozdev äfä nde, “Berdäm Räsäy” firqaseneñ töbäk bülekçäse ägzası bularaq, alda torğan saylawlarnıñ üzençäekläre turında süz tottı һäm möselmannarnı saylawlarda aktiv qatnaşırğa öndäde. Anıñ äytüençä, Şäһär Duması üzeşçä nlegendä barlıq dinnärneñdä mänfäğat’lären yaqlarğa tırışa. Din äһellärenä bik tä oşağan bu süzlär citäkçe iğtibarın borçulı mäs’älälärgä yunältergä mömkinlek açtı. Küp alar, awırtqan cirlär. Cämiğ mäçetkä iltüçe Kooperativnaya uramında asfal’tnı yañartu, şulay uq kürşedä genä urnaşqan, elekke möfti Äyup Deberdeewnıñ varisı tarafınnan satıp c ibärelgän mäd räsä binasınıñ ding ә bernindi mönäsäbäte bulmağan keşelär qaramağında qala birüe… “Xalıqnıñ sadaqa aqçasına tözelgän binanı mäxällägä qaytarıp birüdä bulışsağız ide”, — didelär imamnar.
Wırıpay bistäse mäxälläse väkilläre mäçetkä yanqorma buldıruları turında xäbär ittelär. Ramazan ğayıte aldınnan bu binanı safqa bastırırğa niätlil ә r, çönki Ğayıt namazına kilüçelär elekke binağa sıymıylar, ğayıt namazın ike märtäbä uqırğa turı kilä ide, didelär.
Duma räise Vasiliy Gvozdev şulay uq şäһär һäm ölkä citäkçeläreneñ, parlamentları deputatlarıynıñ Ğayıt könendä mä çetlärgä barırğa niätlären citkerde. Xäyır, monısı elek tä bula ide. Ä saylawlar aldınnan – bigräk tä möһimder inde. Gvozdevqa ışansañ, töbäk һäm annıñ üzäge citäkçelärendä möselmannar belän oçraşıp söyläşü, alarnıñ borçığan mäs’ä l älären çişü yulların ezläü һäm tabu teläge bik zur ikän.
Ayrat İbrahim, Sember

Azatliq.org