Яндекс.Метрика

21 февраля, 2010

Языки гибнут – выход в объединении! – радио «Свобода»

Число носителей кетского языка осталось около 200 человек таких как Ольга Латикова (Тыганова)

Алсу Кормаш

В мире насчитывается 6700 языков, по некоторым прогнозам 3500 из них исчезнут до конца этого века. Среди них не будет татарского и башкирского языков, но можно ли сказать что такую же участь их постигнет через сто лет?
6-7 лет назад американские ученые – специалисты Института языков, которым грозит исчезновение Грегори Андерсон(директор) и Давид Гаррисон оправились для изучения чулымского языка в Томскую область, в отдаленную деревню. Этот тюркский язык близок к шорскому и хакасскому языкам. Самому молодому говорящему на этом языке 54 года.

Возможно ли замедлить или остановить исчезновение языков?

“Это очень сложный вопрос, в нынешнем мире этого сделать невозможно. Если в обществе что-нибудь измениться или в самосознании людей произойдут какие-либо большие изменения, то только тогда можно будет сохранить языки национальных меньшинств ”, сказал британский языковед Николас Остлер.

Возглавляемая их организация и два американских ученых работающих в Институте языков, которым грозит исчезновение пытаются сохранить чулымский и др. языки. Они в поездках берут камеры и магнитофоны, общаются с людьми. И стараются зафиксировать национальные культурные особенности.

"Нужно наказывать государства препятствующие развитию языков"

После возвращения ученые информацию исследуют, сравнивают с судьбами др. языков, делают выводы и объявляют прогнозы. На этом их работа заканчивается.

“Чтобы ни говорили лингвисты, чтобы они не делали, они не смогут сохранить языки. Они регистрируют и прогнозируют. Если народ хочет сохранить язык, то должен предпринимать меры. В первую очередь важно образование на родном» сказал ученый Андерсон.

Если есть желание и старание можно не употребляемый язык возродить и развивать. Есть один хороший пример – 20 лет назад в британской провинции Уэльс валлийский язык был объявлен вымирающим. Сейчас этот язык на подъеме.

11 лет  назад 21 февраля объявлено ЮНЕСКО днем родного языка, это правильная мера, но этого недостаточно считает британский ученый Марк Турин.

Давид Гаррисон записывает разговор на чулымском  Ивана Скоблина и Василия Габова

“Проблема в том, что на военные и цели миротворческие выделяется много, не мало, а на познание культуры и его развитие мало. Деятельность ЮНЕСКО очень важна, но ей нужно выделить больше средств. Также нужно принимать санкции в отношении ущемляющих государств, а создающих условия развития – поощрят,” говорит британский ученый.

Если говорить вернуться к чулымскому языку, то он был в списке исчезающих еще сто лет назад.  В 2008 году аспирантка Томск университета Лера Лемская своими старания вернулась в село и создала букварь с содержанием 1000 слов. От том издан он или нет сведений нет.


Өмет газетасына күзәтү


8че “Өмет” газетасы саны хәрби тематикага багышланган.дәвам

Икенче дөнья сугышында җиңүнең 65 еллыгы уңаеннан Русия җәмгыятендә Сталинның бу сугыштагы роле тирәсендә кайнар бәхәсләр купты. Берәүләр өчен Сталин җиңү символы булса, башкалар өчен – ГУЛАГ, эзәрлекләү, күпләп юк итү символы. Бу бәхәскә Русия президенты да кушылды. дәвам

85 яшьлек полковник Токтамыш нәселеннән

Кырык ел гаскәр хезмәтен үтәп полковник дәрәҗәсенә күтәрелгән Баязит бабай Себер татарларының Токтамыш авылында туып үскән. Үзе әйтүенчә, ул Токтамыш батырның нәсел җебе очыннан. дәвам

Даян Мурзин рәнҗүдән өстен

Татарның асыл улы, Уфада яшәүче каһарман ветеран Даян Мурзин быелгы Җиңү язын үзенә 89 яшь тулган чакта каршылый. Үзен бик тә бәхетле кеше, ди ул. дәвам

Сугыш мифлары: Панфиловчылар батырлыгы - уйдырма

Икенче дөнья сугышы вакытындагы 28 сугышчы-панфиловчы каһарманлыгы турындагы язмалар газеталарда гына түгел, ә шактый язучыларның әсәрләрендә дә урын алды. Еллар узгач әлеге панфиловчылар белән бәйле сугыш бөтенләй тарихта булмаганы ачыкланды. дәвам

Казан сугышка “Алмагачлары” җыры, авыллар – “Авыл көе” белән озаткан

9 май алдыннан сугыш еллары җырлары, көйләре барланды. Татар дәүләт фольклор үзәге мөдире Фәнзилә Җәүһәрова: “Татарның рухы булган җырларга да мәдхия кирәк”, ди. дәвам

Мәскәү ветераннарын Татарстан котлады

Татарстанның Мәскәүдәге вәкиллеге бер төркем сугыш ветераннарын кабул итте. Аларга вәкиллек Татарстан президентының котлавын җиткерде һәм бүләкләрен таратты, сый өстәле артында концерт программасы да күрсәтте. дәвам

Сугыш мифлары: Брест ныгытмасының соңгы сакчысы

17 июньдә Татарстанның Питрәч районы Күн авылында Советлар Союзы герое, Брест крепостенең соңгы сугышчысы Петр Гавриловның музее ачыла. Брест ныгытмасын бер ай буе саклаган Гаврилов дүрт ел немец концлагерларында, 11 ел Совет төрмәләрендә утыра. дәвам

Башкортстан Җиңү бәйрәменә әзерләнә

Җиңү бәйрәме якынлашкан саен урамнарда ветераннар “куера”. Башкаланың транспорт ширкәте ветераннарны бушлай хезмәтләндерә башлады. Республикада соңгы көннәрдә ветераннар катнашлыгында төрле чаралар уза. дәвам

Ветеран Шәйһенур Мулин әле дә сафта

Шайхенур Мулин башта немец фашистларын тар-мар итүдә катнаша, аннан соң япон армиясеннән ерак көнчыгыш җирләрен азат итүчеләр сафында сугыша. дәвам

Татар җилкәсенә сугыш катырак төшкән

Татар милләте репрессиягә ныграк дучар булган. Күп каһарманнарның батырлыгы исәпкә алынмаган. Тылда бер башак, бер бәрәңге алган өчен дә төрмәгә утыртканнар. 282 мең 500 кеше ач-ялангач килеш Казаннан ерак булмаган җирдә саклану чокырлары казыган. дәвам

Мөхәммәтхан Гарифуллин фатир алуга өметен өзми

Икенче дөнья сугышы ветераны Мөхәммәтхан Гарифуллин инде күп еллар фатирга чиратта тора икән, әмма һаман ветеранны торак белән тәэмин итә алмаганнар. Әмма ветеран өметен өзми. Бәйрәм алдыннан күңеле күтәренке. дәвам

Азат Надыйров: "Сугыш еллары минем өчен авыр эш, ачлык һәм тальян моңы” 

Әлбәттә, сугыш кырындагы мәхшәрне берни белән дә чагыштырып булмый. Ләкин сугыштан читтә барган тормыш үзе бер фронт икәнен истә тотыйк. 9-14 яшьлек малайлар әтисез ничек көн күргәннәр соң? 77 яшьлек Азат Надыйров хатирәләре белән уртаклаша. дәвам

Удмуртиянең хәрби батырлар китабында егерме татар исеме

Удмуртиядә 2010 елның беренче гыйнварендә 2967 сугышта катнашучы исәпләнә. 41758 тыл ветераны теркәлгән. Бу көннәрдә ветераннарны һәр оешмада зурлап кабул иттеләр, юбилей түштамгалары – медальләр тапшырдылар. дәвам

Сугыш мифлары: Рейхстагка Җиңү байрагы элгән татар

Нәкъ 65 ел элек 30 апрель көнне Берлин рейхстагына Җиңү байрагы эленде. Рәсми тарихка аны кадаучылар булып Михаил Егоров һәм Мелитон Кантария кереп калса да, чынлыкта байракны аларга кадәр үк элүчеләр булуы әйтелә. Һәм ул безнең милләттәшебез – Газый Заһитов. дәвам

Мәскәүдә Җиңү бәйрәменә багышланган кичә узды 

Мәскәүдә Җиңүнең 65 еллыгына багышланган чаралар уза башлады. Шуларның беренчесе, Мәскәүнең Татар милли-мәдәни мохтарияте уздырган зур күләмле чара, мәдәни үзәк урнашкан Асадуллаев йортында үтте. дәвам

Җиңү көне алдыннан плакатлар сугышы

Икенче дөнья сугышында җиңүгә 65 ел уңаеннан Иосиф Сталин рәсемнәре куелачагын хокук яклаучылар тәнкыйтьләп чыккан иде. Җавап йөзеннән алар үз рәсемнәрен әзерләп бастырган. Анда элекке совет җитәкчесенең җинаятьләре бәян ителә. дәвам

“Батыр Фәрдетдин” электропоезды ике республиканы тоташтырды

Очучы Фәрдетдин Сәхәбетдиновның Татарстанда туып, Удмуртиядә үсүен, белем алуын исәпләп, аның исемен мәңгеләштерү максатыннан, Казан белән Ижау шәһәрләрен тоташтырган электропоездга Фәрдетдин исеме бирелде. дәвам

Гариф Солтан: Максат бер генә иде – милли мәнфәгать

Татар матбугатында татарның ике шәхесе – Муса Җәлил һәм Гариф Солтан тирәсендәге бәхәс тукталмый. Бу ике кешенең язмышын Икенче Дөнья сугышы берләштерә. Cугыш вакытында алар икесе дә әсиргә эләгеп, «Идел-Урал» легионына кергән. дәвам