Яндекс.Метрика

За знание татарского — подарок IPad!

22 октября, 2012

В субботу в Казани наградили победителей и призеров Международной олимпиады по татарскому языку и татарской литературе, которую столица Татарстана принимала впервые.
На протяжении четырех дней около 100 школьников и студентов, приехавших в Казань из 9 стран и 13 регионов России, соревновались за звание знатока татарского языка и литературы.
На первом заочном туре олимпиады (с 26 по 29 сентября) в интернет-тестировании приняли участие более 1500 школьников и студентов из России, Финляндии, Турции, Китая, Украины, Казахстана, Узбекистана, Туркменистана, Азербайджана и Кыргызстана.Р По итогам первого тура около 100 человек были отобраны жюри конкурса для участия в очном туре олимпиады. Отметим, что 20 человек представляли Татарстан.
Очный тур включал в себя несколько заданий: устный разговорный и письменный конкурсы (задания по татарскому языку и литературе, истории и культуре татарского народа, эссе по предложенной теме, исполнительское мастерство, татарские песни и танцы, художественное слово, видео-презентация страны своего проживания). В состав жюри пошли преподаватели Института филологии и искусств КФУ, известные татарские писатели и поэты, журналисты редакции литературных программ телерадиокомпании «Татарстан — Новый век» и др.
Участников олимпиады приветствовали заместитель Председателя Госсовета Татарстана Римма Ратникова, министр образования и науки РТ Энгель Фаттахов, председатель исполкома Всемирного конгресса татар Ренат Закиров, депутат Госдумы РФ от республики Ильдар Гильмутдинов и другие официальные лица.
В своем выступлении Римма Ратникова отметила, что в конце 80-х годов прошлого века в Казань впервые приехали татары, проживавшие в США, Финляндии и др. зарубежных странах. И удивили принимающую сторону высоким уровнем владения татарским языком, сохранением традиций своего народа. В отличие от них многие казанские татары толком не знали родного языка. И даже в конце встреч, когда все запевали «Туган тел», оказывалось, что зарубежные гости лучше знают эту песню, чем местные представители татарской национальности. «После этого мы задумались над необходимостью сохранения языка, культуры, обычаев. С того времени в республике были приняты различные программы. А сегодня мы уже доросли до такого уровня, что впервые принимаем Международную олимпиаду по татарскому языку и литературе», — отметила заместитель главы республиканского парламента.
После выступления Римма Ратникова вручила дипломы и IPad обладателям первого места олимпиады. Ими стали 8 участников: Фатихэ Жэмуцзыя (Китай), Ринат Абдулкаюмов (Казахстан), Лейсан Габдулманова, Айдар Шайхин (оба – Татарстан), Алсу Галимова и Алсу Шайхутдинова (обе — Башкортостан), Алсу Шайдуллина (Чувашия), Гузаль Арсланова (Оренбургская область). Также были награждены обладатели второго и третьих мест, победители в номинациях «Лучший знаток татарского языка», «Лучший знаток истории татарского народа и Татарстана» и «Лучший знаток татарской культуры».
В своем выступлении глава Минобрнауки РТ отметил, что в рамках олимпиады состоялась встреча с преподавателями, которые привезли своих воспитанников в Казань. Педагоги из других регионов РФ рассказали, с какими проблемами по сохранению и развитию татарского языка и литературы они сталкиваются. Особенно в условиях сокращения количества татарских школ, при этом при сохраняющемся желании учащихся и их родителей изучать родной язык.
На торжественной церемонии открытия олимпиады ее участники неоднократно в своих докладах поднимали тему сохранения родного языка. В частности, как рассказал гость из Турции, профессор университета Ходжателе (Анкара) Акалын Шукру: «Татарский и турецкий языки очень похожи друг на друга. Однако большую угрозу языкам представляют заимствования из английского языка. Вследствие чего, тюркоязычные народы начинают хуже понимать друг друга».
Доктор филологических наук Института гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов (Якутия) Надежда Данилова считает, что: «Функциональности родного языка в Якутии очень маленькие, там доминирует русский язык. Но все представители старшего поколения хотели бы, что бы молодежь, дети разговаривали на родном языке».
Сразу после официального открытия стартовала сама олимпиада. Более ста школьников из разных уголков РФ приступили к решению олимпиадных задач по татарскому языку и литературе. Программа международной олимпиады более чем насыщена. В течение нескольких дней ребята будут состязаться в конкурсах исполнительского мастерства, в знании истории и культуры Татарстана, примут участие в дискуссиях и д.р., сообщает Татар-информ.
Олимпиада организована Министерством образования и науки РТ при поддержке Правительства РТ с целью создания дополнительных условий для сохранения и развития татарского языка, литературы, культуры и традиций татарского народа в субъектах РФ и за рубежом, а также повышения мотивации и усиления интереса к изучению и совершенствованию знания татарского языка, воспитания уважительного и бережного отношения к татарской культуре и истории, развития эрудиции и лингвистических способностей школьников и студентов.







Күптән түгел генә - 22 август кичендә Иске Кулаткы эшчеләр бистәсенең үзәк мәйданы шау-гөр килде. Шат күнелле балалар үзләренен әти-әниләре һәм мөгаллимәләре белән бергә каядыр барырга әзерләнәләр кебек. Әнә, зур, комфортабельле автобус килеп туктаган. Аңлашылды, бу балалар ата-бабаларыбыз ислам динен рәсми рәвештә кабул иткән изге җиргә - борынгы, чал тарихлы Болгар шәһәренә барырга җыенганнар икән. Укытучы апалары аларны кертеп урнаштырганнан соң, шыгрым тулы автобус ерак юлга кузгалып та китте. Иске Кулаткы район үзәгенең 1 һәм 2 нче санлы урта мәктәпләре укучылары - барлыгы 41 бала һәм биш укытучы борынгы бабаларыбыз мен ел элек көн күргән, хак вә пакь динебез исламны ирекле рәвештә кабул иткән Болгар каласына юл тоттылар. 

 ...Дүрт йөз чакрымнан артык юлны җиңел генә, исән-имин үтеп, менә, ниһаять, без Болгар җиренә аяк басу бәхетенә дә ирештек. Ап-ак таштан корылган биналарның хәрабәләре һәм болгар цивилизациясенә караган тарихи ядкарьләр - археология һәйкәлләре ерактан ук күзгә ташлана.

Шәһри Болгар Татарстан Республикасының көньяк-көнбатыш өлешендә, Идел елгасының сул як ярында урнашкан. Әлеге кала - Бөек Идел Болгарстаны дәүләтенең беренче башкаласы, ә Болгар җире - барча мөселман кардәшләребез өчен дә иң кадерле, изге урын-нарның берсе. 922 елда Алмыш хан тарафыннан ислам динен дәүләт дине сыйфатында рәсми рәвештә кабул итү Болгар дәүләте тормышында гаҗәеп дәрәҗәдә мөһим роль уйный. Әйтик, борынгы төрки язуы гарәп язуына алмашына. Исегезгә төшереп үтәбез: рус халкы христиан диненә бары тик 76 елдан соң гына күчә.

Тарихи мәгълүматларга караганда, Болгар шәһәре 10 нчы гасырда төзелгән. Алтын Урда ханы Булак-Тимер 1326 елда аны җимерә, тар-мар итә. Ләкин шәһәрнең алтын куллы осталары яңадан торгызуга ирешәләр. Озак та үтми, 1431 елда Мәскәү кенәзе Федор Пестрый гаскәрләре борынгы каланы янә хәрабә хәленә китерә. Шуннан соң шәһәр халкы бу җирләрне бөтенләй ташлап китәргә мәҗбүр була һәм кала беркайчан да торгызылмый инде. Борынгы шәһәр урыны хәзерге вакытта мәдәни-архитектура һәйкәле, ягъни дәүләт тарафыннан сакланучы тарихи тыюлык булып санала.

Борынгы ата-бабаларыбыз шәһәр салу өчен бик тә уңайлы урынны - Идел елгасының биек, текә ярын сайлаганнар. Табигатьнең әлеге гүзәл почмагы бер яктан рәхәтләнеп, җәелеп китеп балык тоту һәм кыргый хайваннарга ауга йөрү мөмкинлеге биргән, икенче яктан Болгар халкын зур, биек корылма саклаган, ә өченче ягында киң су юлы башланып киткән. Әгәр елга агымы буенча аның югары өлешенә барсаң, Балтыйк диңгезенә, ерак Төньякка килеп чыгасың, ә аскы өлеше җылы көньякка - Каспий диңгезенә барып тоташа. Мәгърур Идел ул чорда ук инде тирә-юньдә сәүдә елгасы булып исәцләнгән. Заманында сәүдәгәрләр аны «Бөек Идел юлы» («Великий Волжский путъ») дип йөрткәннәр. Мәгълүм ки, Болгарстан дәүләте халкы Урта Азия, Кытай, Византия илләре һәм күрше Русь белән тыгыз элемтәдә торган, сәүдә эшләрен киң күләмдә алып барган. Мисал өчен, сәйләннән һәм көмештән чигелгән өс һәм аяк киемнәре, агачтан, алтыннан, көмештән, бакырдан һәм бронзадан ясалган кыйммәтле, бик тә затлы әйберләр, шулай ук сары балчыктан гаҗәеп оста итеп эшләнгән бизәкле савыт-сабалар, сугыш кораллары белән сәүдә иткәннәр. Әнә, юка күн ясау серләре бары тик болгар осталарына гына билгеле булган икән. Болгарлар тулаем Европада беренчеләрдән булып чуен һәм корыч кою белән шөгыльләнә башлаганнар.

Шулай итеп, Бөек Идел Болгарстаны елдан-ел ныгый барган. 10-14 гасырларда биредә бик күп яңа биналар, йөзләгән мәчетләр һәм мәдрәсәләр сафка бастырылган. Сокланмый һәм горурланмый мөмкин түгел: биредә торак йортларны таштан, ягъни кирпечтән салганнар. Әйе, КИРПЕЧне беренчеләрдән булып безнең болгар бабаларыбыз уйлап тапканнар. Әнә, таштан корылган Кара пулат, Кече манара, Төньяк Мавзолей, Хан төрбәсе, чиркәү биналары безнең көннәргә кадәр әйбәт сакланганнар. Соңгы елларда Шәһри Болгар күзгә күренерлек дәрәҗәдә үзгәргән, искиткеч яңарган. Тарихи- мәдәни мирасны саклап калу ниятендә фәнни тикшеренүләр һәм реставрация эшләрен киң масштабта җәелдереп җибәргәннәр, шулай ук шактый гына туристлык һәм сәяхәт маршрутлары ачылган.

Татарстан Республикасы җитәкчелеге федераль дәрәҗәгә ия объектны - Болгар дәүләт тарихи- архитектура тыюлыгын саклап калу һәм төзекләндерү мәсьәләсенә зур игътибар бирә. Шатлыгыбыз чиксез: Болгар тыюлыгы берничә ел элек ЮНЕСКО халыкара оешмасының Бөтендөнья мәдәни мирасы исемлегенә кертелгән.

Болгар... Нинди бөек һәм гүзәл сүз! Биредә дистәләгән буыннарның чал, шанлы тарихы бөртекләп саклана.   Соңгы егерме биш ел эчендә ул Идел буе төбәгендә көн күрүче Россия мөселманнарының - традицион ислам тарафдар, ларының милләтебез һәм динебез тарихына баш ию урынына әверелде. Шуңа да ел саен уздырылган «Изге Болгар җыены»нда илебезнең төрле почмакларыннан, ерак чит илләрдән килгән меңләгән милләттәшебез катнаша.

Шунысы да игътибарга лаек: хәзер әлеге тарихи шәһәрне саклау, үстерү мәсьәләләре белән «Яңарыш» хәйрия фонды шөгыльләнә. Бу фондка мөхтәрәм шәхес - Татарстанның беренче президенты, ТРның Дәүләт киңәшчесе Минтимер Шәрип улы Шәймиев җитәкчелек итә.

Безгә Болгар тарихи тыюлыгы территориясендә урнашкан Икмәк музеенда булырга да насыйп итте. Биредә Икмәк музее ачып җибәрү проектын Татарстан Премьер- министры урынбасары - авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Әхмәтов тәкъдим иткән. Аның сүзләренчә, музей ачуның төп максаты агроэтнографик мирасны саклаудан һәм күбәйтүдән гыйбарәт. Иске Кулаткы балалары ашлыкны үстерү, эшкәртү һәм икмәк пешерү технологиясен зур кызыксыну белән карадылар, шунда ук пешкән икмәктән бик теләп авыз иттеләр.

Борынгы Болгар җиренә сәяхәтебез искиткеч файдалы һәм мавыктыргыч булды, күңелләрдә фәкать уңай тәэсирләр генә калдырды. Экскурсоводлар укучыларга Болгар җире турында бик күп яңалыклар җиткерделәр.

Җәйге каникуллар тәмамланыр алдыннан күренекле якташыбыз - атаклы меценат Эдуард Әнвәр улы Ганеев укучыларга шундый зур бүләк ясады, аңа рәхмәтебез әйтеп бетергесез. Ул борынгы Болгар җиренә бару өчен автобус белән тәэмин итеп, юл чыгымнарын тулысынча каплады, өстәвенә, һәрбер укучы балага 1әр мен сум күләмендә юл сәдакасы да бирде әле. Шуңа күрә укучылар барлык экскурсияләрдә дә теләп катнаштылар, туйганчы ашадылар һәм әти-әниләренә, туганнарына матур догалыклар, истәлекле бүләкләр дә алып кайттылар.

Әлеге истәлекле сәяхәтне оеш-тыру максатында бик күп көч һәм тырышлык куйган мәчет мөгалли-мәсе Зәйтүнә апа Абдюшевага да олы рәхмәтебезне җиткерәбез.

Әлфия ЗАИТОВА, Иске Кулаткы бистәсе 2 нче санлы урта мәктәбенең татар теле һәм әдәбияты укытучысы.
Шәһри Болгарга СӘЯХӘТ — Өмет» газетасы, №38, 21.09.12