новости

UlTat afisha

Ильдар Абузяров: “Мы должны работать и над своей душой, и над преображением мира”

26 января, 2013

Ильдар Абузяров, Каир, 2010 (фото из Фейсбук)

Ильдар Абузяров, Каир, 2010 г.  facebook.com

Молодой татарский писатель Ильдар Абузяров – знаковая фигура в современной литературе. Однако затесаться в тусовку либеральных писателей он не спешит, предпочитая места «погорячее»: будь то Египет во времена свержения Мубарака или Киргизия, где бушуют народные протесты. И хроника этих событий тонко вплетается в его творчество, позволяя читателю взглянуть на жизнь уже под другим углом – более провокационным, раскрывающим основные болевые точки нашего общества.

– Вас называют «странствующий писатель». И действительно, ваша творческая лаборатория поставлена на колеса – вы много путешествуете. А некоторые называют вас «странным писателем». Поскольку ваши маршруты не могут не удивлять. Например, вышедший осенью роман «Мутабор» вы начали писать в Киргизии в дни свержения Бакиева. А закончили уже в Египте, в тот самый момент, когда свергали Мубарака.
Вы специально стремитесь в места, где реально пишется история, где взрывается энергия масс, меняя политические системы?
– Как-то неловко начинать разговор с «себя любимого», но порой я стараюсь попасть в так называемые точки силы. Места, где меняется история – «здесь и сейчас». Совершается скачок или фрустрация времени и пространства. В таких точках происходят очень интересные явления. Вдруг будто кладовая небес открывается, и на тебя сыплются истории.
Ближний Восток сейчас, как мне кажется, и есть такой центр мира, где творится история и, возможно, начинается третья мировая война. Поэтому побывать там современнику и посмотреть на все своими глазами, прежде чем тебе запудрят мозги пропагандой, и прежде чем все будет разрушено и стерто в пыль, очень важно.
И если выбирать из двух определений, то мне ближе «странный». Потому что тот, кто постоянно бегает с места на место – старается убежать от себя и саморазрушения. Я же, наоборот, хочу оказаться в очаге разрушений.

Дан приказ ему – на  Восток!

– Как считаете, революция создает человечество или  она переламывает его? Для Востока баррикады на улицах тоже ступень развития, как и для Запада?
– Человечество создает революцию, чтобы переломить политическую ситуацию. Но иногда революция заходит так далеко, что начинает перемалывать самих людей.
Но без больших жертв больших рывков не бывает. Таковы общие для всех законы. Для Востока баррикады на улицах могут оказаться как ступенью вверх, так и ступенью вниз – к анархии и архаизации общества.
В любом случае, жертвы неизбежны. Даже если ты просто сидишь дома, и занимаешься своей семьей. Потому что, когда у тебя рождаются дети, ты уже жертвуешь собой, растворяя себя в их жизни и уступая им свое место. Если ты, конечно, хочешь чтобы твои дети, то есть следующее поколение, жили лучше тебя.
– «Мутабор» в переводе с латинского означает «я меняюсь, превращаюсь». Еще его можно трактовать как «волшебное слово, превращающее людей в животных».
– Мутабор – это магическое слово. В сказке Гауфа «Халиф-аист», злой волшебник, чтобы завладеть страной, подсунул порошок правителям. Когда те начали вести праздную жизнь в похоти и алчности, в коррупции и мздоимстве, то уже не смогли вернуть себе человеческое обличье.
Власть развращает, абсолютная власть приводит к дефекту личности. Страна, где происходит действие романа, я условно назвал ее «Кашевар», живет во многом за счет наркотрафика. Это устраивает развращенных правителей, для которых главное – удержать людей в узде.
Но и маленький человек, не облеченный властью, тоже легко теряет свое человеческое обличье из-за своей лености и бездействия. А тут еще его зомбируют с экранов. Призывают хохотать с утра до ночи над пошлыми шутками. То есть тоже подсыпают порошок и произносят заклинания!
Мы уже давно живем в стране дураков по принципу: «Я начальник, ты дурак». И таким начальникам выгодно иметь в подчиненных дураков, чтобы те их не подсидели. А власти выгодно иметь необразованное население, которое никогда само не замахнется на власть и не попросит подвинуться. Получается замкнутый круг.
– Мутабор – это стадное движение? Оно необратимо? Можно ли остановить это горькое  возвращение человечества в дикость?
– Возвращение человека в дикость остановить нельзя, потому что человек и не выходил из состояния дикости.
«Мутабор» – это слово, которое произносит скучающий эгоист и индивидуалист, поэтому вроде о стадном движении речи нет.  Но это только на первый взгляд. Потому что даже эгоисты однажды тоже сбиваются в кучу. Сбиваются, чтобы избавить себя от скуки, лени, мелкой тоски, расстройства психики, инертности бытия. Так цветные революции становятся легким наркотиком, к которому легко привыкаешь.
А потом уже становится тяжелее. Потом наступает кризис. А в критических ситуациях люди сбиваются в стаи, чтобы противостоять страху. Толпа избавляет человека от страха чего-то нового непредсказуемого и ужасного. От страха смерти, например. За революцией следует реакция, гражданская война или новая, более кровавая революция.
– В романе «Мутабор» вы «посылаете» европейца на Восток, чтобы он прошел изнурительный путь так называемого «суфия». Вы уверены, что «…путь к процветанию этой земли найдет иностранец, прошедший путь суфия наоборот. От человека цивилизованного… до полного ничтожества…от человека, полностью поборовшего свои низменные инстинкты».
Это развитие темы – нет пророка в родном отечестве? Или некая аналогия с восточным человеком Христосом, который указал путь процветания Западу?  И не окажется ли этот человек неким Лениным, тоже указавшим путь? И кто снимается в этой роли личности, которая сыграет роль в истории?
– Настоящий пророк никогда своим отечеством не ограничивается.
Один из признаков настоящего пророка в том, что его учение охватывает целые этносы, к которым он сам не принадлежит.
А Ленин, от которого теперь принято шарахаться, не пророк, а прагматик и великий политический деятель. И надо сказать, выдающийся политический авантюрист (а каждый политик – авантюрист) в истории явление куда более редкое, чем пророк. Поэтому вероятность повторения сценария стремится к нулю. Но сам проект СССР вызвал колоссальные позитивные изменения во всем мире.

Надо ли плыть в революцию дальше?

– Вы иногда напоминаете журналиста, ведущего репортаж из пламени революций, где кипит котел истории. Вы, например, написали совершенно потрясающую фразу: «люди сходят с ума, но в тоже время они прекрасны – в этот миг обретения свободы».
Сойти с ума – это шаг к прекрасному? Но ведь миг обретения свободы проходит, и устанавливается новый режим неволи.
– Я написал «в тоже время», — а это подразумевает, что одно другому не мешает. Прекрасны героизм и самопожертвование, но и им нередко сопутствует безумие.  Обретение свободы, по-хорошему, должно заканчиваться установлением правопорядка, а не «режима неволи». Свобода возможна в рамках закона, в противном случае это анархия.
– Верно ли, что революция всегда пожирает своих детей?
– Не все революции так кровожадны, бывают и бескровные. И потом, скорее, дети революционеров пожирают своих родителей. Или внуки. Вспомним Аркадия и Егора Гайдара. Революция – это духовный акт. А пожирание связано с плотским. Здесь я имею в виду не цветные псевдо-революции, а настоящие революции, достижения и завоевания которых проедают дети и внуки.
– А что страшнее – сойти с ума или сойти с души?
— Сойти с ума страшнее для эгоиста, потому что с души как сошел, так можно к ней и вернуться, а вот возвратить себе здравый разум – это затруднительно. Но мы подразумеваем, что человек, сошедший с ума, делает зло не по своей воле, а потому что он не понимает, что делает, не различает добро и зло. А человек, отказывающийся от своей души – делает выбор сознательно. И это, конечно, страшнее.
Кстати, тот же Вильгельм Гауф умирает в 25 лет от брюшного тифа. В то время он как раз работал над романом «мемуары Сатаны». Что для него было лучше умереть или дописать роман? Выбор пусть делает каждый сам за себя.
– Есть такая формула совершенства – «начни с себя». (Хочешь, чтобы изменился мир, чтобы изменилась страна, – начни с себя).
А на ваш взгляд, что важнее, – борьба с самим собой или же с врагами по ту сторону баррикады?
– Эта дилемма уводит нас далеко в сторону. На самом деле, важно и то, и то. Одно без другого невозможно. Мы должны работать и над своей душой, и над преображением мира. Поле битвы с врагом – и собственная душа, и весь мир.
Можно долго заниматься самосовершенствованием в закрытой комнате, а потом выйти на улицу и обнаружить, что окружающие стали слишком несовершенными для тебя. К тому же, самосовершенствование вдали от людей быстро превращается в самолюбование.
Этим грешат многие самосовершенствующиеся: они практикуют самолюбование, при этом демонстрируют снобизм по отношению к народу, употребляют словечки вроде «совок», «быдло», что недопустимо для воспитанного человека. С другой стороны бегать с утра до ночи по улицам и кричать о несправедливости в то время как твои дети не умыты, не накормлены, не уложены спать, это, знаете ли, тоже не очень чистоплотно. Не случайно в исламе борьба с самим собой, со своими пороками, с гнилью и грязью внутри себя считается Большим джихадом, а борьба с внешним врагом – малым джихадом.

Напугай  и властвуй?

– Чем вы можете объяснить рост межнациональной и межконфессиональной напряженности в обществе? Верите ли, что когда-нибудь люди научатся понимать друг  друга?
Как понимать, что один и тот же Бог создает христианскую цивилизацию и цивилизацию исламскую, и одна является благом, а другая несет в себе угрозы?
– Рост напряженности в обществе объясним объективными историческими процессами. Идея о том, что все люди вдруг начнут друг друга понимать, кажется утопичной. Пост-христианская цивилизация несет для исламской не меньшую угрозу (а может быть, с учетом военного и экономического перевеса Запада – и большую), чем исламская – для христианской.
И не просите меня отвечать за Бога – у меня не получится.
– Один замечательный писатель озвучил мысль: «русский – значит православный». Какое определение современного «русского» могли бы дать в свою очередь вы? И следует ли каждому этносу создавать свою религию?
– После семидесяти лет советской власти уже нельзя сказать, что русский – значит православный. Да и в 1917 году не все русские были православными – иначе не случилась бы революция.
Русский – это тот, кто себя считает таковым. У меня много знакомых русских мусульман и католиков. Не говоря уже об атеистах. Что им, отказаться от своего этнического происхождения?  Ситуация, когда каждый этнос имеет свою собственную религию, именуется язычеством. Великие религии, христианство, ислам, буддизм, всегда межэтничны.
– Каково у вас отношение к лозунгу «Россия для русских»? Это станет свободой для всех или горем для всех? Важнее единство этническое или этическое?
– Сегодня лозунг «Россия для русских» читается как «Их слишком много, они слишком шумные  (опасные), не русские. И давайте, поскорее, их отделим». И этот лозунг порожден испугом, в нем звучит мотив саморазрушения, он несет угрозу для российской государственной целостности. Если человек что-то очень боится потерять – он обязательно это потеряет.
– Сегодня многие публицисты и политики говорят об ущемлении «прав русского народа в собственной стране». В чем это проявляется? Вы согласны с этим мнением? А чьи еще права ущемляются?
– Тема ущемления прав русского народа эксплуатируется националистами, чтобы зародить в душе русского человека обиду и таким образом спровоцировать его агрессивную реакцию.
Это как в общественном транспорте, когда тебя случайно кто-то задел, а ты в ответ бьешь кулаком в лицо. И не важно, что тебе лишь слегка на ногу наступили, – ведь ты уже копил внутри себя агрессию, а дальше – был бы повод. Повод на миг почувствовать себя обиженным, ущемленным. Обида как бы оправдывает агрессию, в сознании агрессора делает проявление насилия справедливым.
А в России ущемляются права абсолютно всех, и русские здесь не исключение.

Были мы самой читающей  страной, а стали – считающей….

– Во времена СССР в стране был настоящий книжный бум, люди любили читать. Но из читающей страны мы превратились в считающую. Сегодня многие писатели жалуются, что в стране отсутствует пропаганда чтения, сместилась жанровая парадигма (развлекательное чтиво сместило нашу классику).  Как с этим бороться?
– По статистике, интерес к книгам проявляют только 30% россиян. Здесь сказывается и отсутствие господдержки и популяризации чтения. Но проблема не только в отсутствии пропаганды, а вообще в системе – экономической, ценностной.
В центре каждой культуры стоит один вопрос: «Что есть человек?».
Наша культура теперь ориентирована совсем на другого человека, для которого чтение не является необходимой привычкой, ценностью, тем занятием, на которое он готов потратить труд и время. Человек должен не размышлять и изобретать, а потреблять.
У не читающей страны нет будущего. Пока богатые «папики» ставят на ключевые должности своих отпрысков и любовниц, пока положение в обществе по преимуществу достигается через связи, ситуацию не изменить. У нас сложилось и функционирует общество кухарок, дорвавшихся до рычагов власти – и в государстве, и в негосударственном секторе. Не случайно в этой связи часто можно услышать вопрос-лозунг «Если ты такой умный, то почему такой бедный?».
Люди, оправдывающие себя этим крылатым выражением, не понимают, что существуют разные виды интеллекта. Что кто-то умеет хорошо делать одно, кто-то другое. Кто-то хорошо торгует, кто-то учит детей. Нет абсолютных умных и дураков. Но важно, чтобы на ключевых руководящих постах сидели профессионалы. А не как у нас в правительстве, когда одни и те же люди тасуются как колодочная карта. Сегодня ты губернатор, завтра министр обороны, после завтра министр ЖКХ.
– Многие писатели говорят о преднамеренном понижении уровня культуры, и, судя по программам ТВ, с этим трудно не согласиться.  Кто играет на этом понижении?  Кому выгоден этот «культурный голод»?
– Культурный голод выгоден, прежде всего, власти, которая живет с ощущением временщика, поэтому не вкладывается в длинные проекты (а значительные культурные проекты всегда длинные), не проявляет интереса к созидательной деятельности, в том числе, в области культуры.
По большому счету, такой власти интеллигентская прослойка между ней и массами не нужна. Власть воздействует на массы грубо и непосредственно – через ТВ. И если не душит культуру, то, во всяком случае, не препятствует ее медленному умиранию.

Екатерина Трифонова, Wordyou




текст зурлыгы
розалия сайганова
25.01.2013
Омскига иң якын татар авыллары 200 чакрымнан артык ераклыкта урнашкан. Авыллар арасындагы юллар да мактанырлык түгел – кайда кышын кар белән бераз тигезләнә торган арба юлы, кайда ватык-җимерек асфальт. Шуңа күрә ике көнлек иҗади сәфәргә чыккан үзешчәннәр Большеречье районының өч авылында гына була алдылар.

"Умырзая" ансамбле үзешчәннәре 2012 елның гыйнварында да Большеречье районына барганнар иде. Ул вакытта концертлар районның бер-берсеннән чагыштырмача якын урнашкан Чарналы, Тусказан һәм  Үләнкүл авылларында булды. Узган елдан аерма буларак, быел үзешчән артистлар концертларын бераз читтәрәк урнашкан Койгалы авылыннан башладылар.

Койгалыда "Умырзая" ансамбленең концертын көтеп алдылар. 20 еллап татар концертлары булганы юк иде диделәр тамашачылар. Ансамбльнең иганәчесе, шәһәр милли-мәдәни мохтарияте рәисе Тамир Әлимбаев транспорты белән өлкәне иңләп-буйлап йөрүче умырзаялыларның да моңарчы бу авылга барып җитә алганнары юк иде.

Беренчедән, Койгалының башка татар авылларыннан шактый еракта булуы сәбәп булса, икенчедән, бу авылда клуб булмавы. Аның каравы хәзер авылда яңа, яхшы мәктәп бар. "Умырзая" үзешчәннәренең концерты да анда үтте.

Койгалы мәктәбе моннан 4 ел элек кенә төзелеп эшли башлаган. Койгалы авылы караган Курносово авыл идарәсе башлыгы Петр Тимченко сүзләренчә, мәктәп төзелеше 18 елга сузылган. Бары тик Русиянең мәгариф министрлыгы аркылы, мәктәпне милли итеп күрсәтеп, төзелешне тәмамларга мөмкин булган. Мәктәптә татар теле укытыламы дигән сорауга авыл идарәсе башлыгы, укытыла иде, хәзер юк, чөнки укытучы ялга чыкты, дип җавап бирде.

Авыл  идарәсе башлыгы сүзләрен, быелгы уку елына чаклы татар теле укытылып килде, дип җирле эшмәкәр Сергей Горбунов дәвам итте. Үзен Сергей Викторович дип таныштырган эшмәкәр татар телен яхшы белә икән: "Әнием татар, әтием урыс, шушы авылда тудым, шушы авылда яшим, татар телен яхшы беләм, бары тик ул сезнекеннән бераз аерыла, гомумән, безнең авылда руслар да татарча белә. Үзем эшмәкәр, транпортым бар, кеше йөртәм, йөк йөртү белән дә шөгыльләнәм. Авылда халык үз хуҗалыгы белән яши, мал тоталар, бәрәңге утырталар. Бер фермер бар, иген чәчә (иген чәчүне себердә аш чәчү диләр), мал тота. Әмма аның җире күп түгел, кешегә эш бирә алмый, уллары белән үзе бар эшне башкара. Алган уңышны сату бик кыен, юллар бик шом (начар) бездә, әле сез әйбәт кенә үттегез, җәй көне, яңгырлар яуганда бөтенләй үтәрлек булмый", ди  Сергей Горбунов.

  • Чарналы клубында
​​
Койгалы мәктәбе мөдире Халия Янеева белән әңгәмә корабыз. Халия ханым авылда татарлардан башка урыслар, молдаваннар, чегәннәр яши, ди. Сүз уңаеннан – 2010 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча, авылда яшәүче 270 кешенең 251е –  татар.

"Мәктәбебез булуына бик сөенәбез, чөнки монда су, канализация бар, спортзалыбыз яхшы, хәзер 19 бала укый, авылда яшьләр бар, димәк, балалар да булыр, мәктәбебез эшләр. Мәктәп эшләсә, авыл да яшәячәк", ди Халия ханым.

"Балалар һичшиксез туган телләрен, үз мәдәниятләрен белергә тиешләр. Мәктәптә татар теле укытылмый әлегә, әмма авылда белгечләр бар, укытучы табылыр. Мин балаларның туган телне өйрәнүләрен бик телим, һәм татар теле дәресләрен тергезербез дип бик өметләнәм", ди Койгалы авылы мәктәбе мөдире Халия Янеева.

Шулай, мәктәбе милли буларак төзелгән, халкының 93 проценты татар булган Койгалы авылында, бүгенге көндә татар теле укытылмый.

Койгалыдан соң үзешчән артистлар Чарналы һәм Тусказан авылларында чыгыш ясадылар. Койгалыдан аерма буларак бу авылларда татар теле укытыла. Дөрес, мәктәпләр башлангыч белем бирәләр.

Үз авылларында башлангыч мәктәпне тәмамлагач, балалар белемнәрен Үләнкүл урта мәктәбендә дәвам итә. Үләнкүл мәктәбендә татар теле дәресләре 1 сыйныфтан 11енчегә кадәр атнага ике мәртәбә предмет буларак укытыла, ди мәктәпнең уку-укыту бүлеге мөдире Сиатдин Чумаров. Хәзер 7 февральдә Омскида булачак олимпиадага әзерләнәбез, бәлки, февраль азагында Казанда үткәреләчәк татар теле бәйгесенең регионара этабында безнең укучылар һәр елдагыча Омски өлкәсендә татар телен белүче балалар барлыгын тагы бер кат исбатларлар дигән өмет бар, ди Сиатдин әфәнде.

Инде "Умырзая" коллективы концертларына килгәндә, Чарналы һәм Тусказан авылларында үзешчәннәр клубларда чыгыш ясады. Әүвәлгечә клублар урынына бу авылларда гади авыл йортлары. Чарналы клубында кечкенә булса да, киенү бүлмәсе бар. Биредә "Умырзая"ның 22 кешедән торган төркеме үзешчәннәренә киемнәрен алыштыру өчен чират торырга туры килде.

Тусказан клубында исә аерым киенү бүлмәсе бөтенләй юк, тамашачы залы  һәм сәхнә генә. Шулай да, төрле шартларда чыгыш ясарга күнеккән умырзаялылар "Май пешү йоласы" күренеше һәм җыр-биюләре белән биредә дә халыкның күңелен яуладылар.

Без хәзер ТНВ каналын карыйбыз, Казан артистларында күрәбез, әмма сез алардан уздырдыгыз, бик тә яраттык концертыгызны, диделәр Тусказан тамашачылары.

15 елга якын  ансамбльгә йөрүче Гөлнара Макаревичтан, нинди көчләр сезне йөртә, дип сорыйбыз. "Бөтен эшләребезне ташлап йөрибез, бездән көчле, кыюлар юктыр дип уйлыйм, кышын суыклар, җәен эссе яисә  баткак дип тә тормыйбыз, йөреп торабыз. Ходай безгә ярдәм итеп, көч биреп тора, сабырлык бирә.

Чөнки нинди генә кыенлыклар булса да, аларны күрмибез, сизмибез, аякларыбыз туңса да, зарланмыйбыз да, көлеп, шаярып йөрибез, көчле, нык коллектив безнең. Халкыбыз өчен йөрибез, татарлыкны белдереп йөрибез. Үзебезнең моңлы җырларыбызны ишеттерәбез, татар телен онытмасыннар, дип тырышабыз. Безнең телне, җырларыбызны аңлыйлар икән, димәк татар яши, шуңа сөенеп, горурланып кайтабыз авыллардан. Гөрләп эшләп торсын безнең "Умырзаябыз", шундый максатлар белән алга барыйк", ди Гөлнара ханым.

Шулай, алдан әйткәнебезчә, авыллар арасында юллар да начар, умырзаялыларны йөртүче транспорт та шактый тузган, юлда бозылып, төзәтергә туры килгән чаклар була. Бу юлы да, Койгалыга барып җиткәнче үк проблемнар килеп чыкты һәм шактый вакыт автобус төзәтеп үтте.

Билгеләнгән вакыттан ике сәгатькә якын соңга калып барылса да, Койгалыда халык таралмаган иде. Ә инде Койгалы белән арасы 110 чакрым булган  Чарналы авылына 4 сәгатькә якын барылды. Автобусның йөртүчесе, казакъ кардәшебез Серик юлда берничә мәртәбә тукталып, төзәтеп, көч-хәл белән алып барып җиткерде. Кичке 7гә билгеләнгән концерт 10 сәгатьтә генә башланса да Чарналы халкының кайсылары таралмыйча көтеп утырган иде, кайсылары яңадан килде.

Ике көндә Большеречье районының өч авылында чыгышлар ясаган умырзаялылар, юлда күргән михнәтләргә дә карамыйча, җыр, уен-көлке белән кайтыр юлга чыкты.

Бүгенге көндә ансамбль өлкә үзәгендә яшәүче татарлар өчен яңа концерт програмы әзерләү белән мәшгуль.
«Умырзая» ансамбле татар авылларына сәфәр чыкты



Омскиның “Умырзая” татар-башкорт фольклор коллективы яңа елны татар авылларына сәяхәт кылудан башлады. Гыйнвар уртасында ансамбль үзешчәннәре өлкә үзәгенә якынрак урнашкан Большеречье районының татар авылларында концертлар куеп кайттылар.
"Умырзая" ансамбле үзешчәннәре тамашачылар белән
текст зурлыгы - +
розалия сайганова
25.01.2013
Омскига иң якын татар авыллары 200 чакрымнан артык ераклыкта урнашкан. Авыллар арасындагы юллар да мактанырлык түгел – кайда кышын кар белән бераз тигезләнә торган арба юлы, кайда ватык-җимерек асфальт. Шуңа күрә ике көнлек иҗади сәфәргә чыккан үзешчәннәр Большеречье районының өч авылында гына була алдылар.

"Умырзая" ансамбле үзешчәннәре 2012 елның гыйнварында да Большеречье районына барганнар иде. Ул вакытта концертлар районның бер-берсеннән чагыштырмача якын урнашкан Чарналы, Тусказан һәм  Үләнкүл авылларында булды. Узган елдан аерма буларак, быел үзешчән артистлар концертларын бераз читтәрәк урнашкан Койгалы авылыннан башладылар.

Койгалыда "Умырзая" ансамбленең концертын көтеп алдылар. 20 еллап татар концертлары булганы юк иде диделәр тамашачылар. Ансамбльнең иганәчесе, шәһәр милли-мәдәни мохтарияте рәисе Тамир Әлимбаев транспорты белән өлкәне иңләп-буйлап йөрүче умырзаялыларның да моңарчы бу авылга барып җитә алганнары юк иде.

Беренчедән, Койгалының башка татар авылларыннан шактый еракта булуы сәбәп булса, икенчедән, бу авылда клуб булмавы. Аның каравы хәзер авылда яңа, яхшы мәктәп бар. "Умырзая" үзешчәннәренең концерты да анда үтте.

Койгалы мәктәбе моннан 4 ел элек кенә төзелеп эшли башлаган. Койгалы авылы караган Курносово авыл идарәсе башлыгы Петр Тимченко сүзләренчә, мәктәп төзелеше 18 елга сузылган. Бары тик Русиянең мәгариф министрлыгы аркылы, мәктәпне милли итеп күрсәтеп, төзелешне тәмамларга мөмкин булган. Мәктәптә татар теле укытыламы дигән сорауга авыл идарәсе башлыгы, укытыла иде, хәзер юк, чөнки укытучы ялга чыкты, дип җавап бирде.

Авыл  идарәсе башлыгы сүзләрен, быелгы уку елына чаклы татар теле укытылып килде, дип җирле эшмәкәр Сергей Горбунов дәвам итте. Үзен Сергей Викторович дип таныштырган эшмәкәр татар телен яхшы белә икән: "Әнием татар, әтием урыс, шушы авылда тудым, шушы авылда яшим, татар телен яхшы беләм, бары тик ул сезнекеннән бераз аерыла, гомумән, безнең авылда руслар да татарча белә. Үзем эшмәкәр, транпортым бар, кеше йөртәм, йөк йөртү белән дә шөгыльләнәм. Авылда халык үз хуҗалыгы белән яши, мал тоталар, бәрәңге утырталар. Бер фермер бар, иген чәчә (иген чәчүне себердә аш чәчү диләр), мал тота. Әмма аның җире күп түгел, кешегә эш бирә алмый, уллары белән үзе бар эшне башкара. Алган уңышны сату бик кыен, юллар бик шом (начар) бездә, әле сез әйбәт кенә үттегез, җәй көне, яңгырлар яуганда бөтенләй үтәрлек булмый", ди  Сергей Горбунов.

  • Чарналы клубында
  • Өлкәннәр
  • Койгалы тамашачылары
  • Концерт алдыннан
  • Концерт алдыннан
  • Концерт алдыннан
  • Концерт
  • Шаян бию
  • Койгалыда
  • Концерт
  • Концерт
  • Шаян бию
  • "Умырзая" ансамбле тамашачылар белән
  • Тусказанда
  • Тусказан мәктәбе
  • Тусказан клубында
  • Тусказанда
  • Тусказанда
  • Тусказанда
  • Тусказанда
  • Тусказанда
  • Яшьләр ялда
​​
Койгалы мәктәбе мөдире Халия Янеева белән әңгәмә корабыз. Халия ханым авылда татарлардан башка урыслар, молдаваннар, чегәннәр яши, ди. Сүз уңаеннан – 2010 елгы җанисәп нәтиҗәләре буенча, авылда яшәүче 270 кешенең 251е –  татар.

"Мәктәбебез булуына бик сөенәбез, чөнки монда су, канализация бар, спортзалыбыз яхшы, хәзер 19 бала укый, авылда яшьләр бар, димәк, балалар да булыр, мәктәбебез эшләр. Мәктәп эшләсә, авыл да яшәячәк", ди Халия ханым.

"Балалар һичшиксез туган телләрен, үз мәдәниятләрен белергә тиешләр. Мәктәптә татар теле укытылмый әлегә, әмма авылда белгечләр бар, укытучы табылыр. Мин балаларның туган телне өйрәнүләрен бик телим, һәм татар теле дәресләрен тергезербез дип бик өметләнәм", ди Койгалы авылы мәктәбе мөдире Халия Янеева.

Шулай, мәктәбе милли буларак төзелгән, халкының 93 проценты татар булган Койгалы авылында, бүгенге көндә татар теле укытылмый.

Койгалыдан соң үзешчән артистлар Чарналы һәм Тусказан авылларында чыгыш ясадылар. Койгалыдан аерма буларак бу авылларда татар теле укытыла. Дөрес, мәктәпләр башлангыч белем бирәләр.

Үз авылларында башлангыч мәктәпне тәмамлагач, балалар белемнәрен Үләнкүл урта мәктәбендә дәвам итә. Үләнкүл мәктәбендә татар теле дәресләре 1 сыйныфтан 11енчегә кадәр атнага ике мәртәбә предмет буларак укытыла, ди мәктәпнең уку-укыту бүлеге мөдире Сиатдин Чумаров. Хәзер 7 февральдә Омскида булачак олимпиадага әзерләнәбез, бәлки, февраль азагында Казанда үткәреләчәк татар теле бәйгесенең регионара этабында безнең укучылар һәр елдагыча Омски өлкәсендә татар телен белүче балалар барлыгын тагы бер кат исбатларлар дигән өмет бар, ди Сиатдин әфәнде.

Инде "Умырзая" коллективы концертларына килгәндә, Чарналы һәм Тусказан авылларында үзешчәннәр клубларда чыгыш ясады. Әүвәлгечә клублар урынына бу авылларда гади авыл йортлары. Чарналы клубында кечкенә булса да, киенү бүлмәсе бар. Биредә "Умырзая"ның 22 кешедән торган төркеме үзешчәннәренә киемнәрен алыштыру өчен чират торырга туры килде.

Тусказан клубында исә аерым киенү бүлмәсе бөтенләй юк, тамашачы залы  һәм сәхнә генә. Шулай да, төрле шартларда чыгыш ясарга күнеккән умырзаялылар "Май пешү йоласы" күренеше һәм җыр-биюләре белән биредә дә халыкның күңелен яуладылар.

Без хәзер ТНВ каналын карыйбыз, Казан артистларында күрәбез, әмма сез алардан уздырдыгыз, бик тә яраттык концертыгызны, диделәр Тусказан тамашачылары.

15 елга якын  ансамбльгә йөрүче Гөлнара Макаревичтан, нинди көчләр сезне йөртә, дип сорыйбыз. "Бөтен эшләребезне ташлап йөрибез, бездән көчле, кыюлар юктыр дип уйлыйм, кышын суыклар, җәен эссе яисә  баткак дип тә тормыйбыз, йөреп торабыз. Ходай безгә ярдәм итеп, көч биреп тора, сабырлык бирә.

Чөнки нинди генә кыенлыклар булса да, аларны күрмибез, сизмибез, аякларыбыз туңса да, зарланмыйбыз да, көлеп, шаярып йөрибез, көчле, нык коллектив безнең. Халкыбыз өчен йөрибез, татарлыкны белдереп йөрибез. Үзебезнең моңлы җырларыбызны ишеттерәбез, татар телен онытмасыннар, дип тырышабыз. Безнең телне, җырларыбызны аңлыйлар икән, димәк татар яши, шуңа сөенеп, горурланып кайтабыз авыллардан. Гөрләп эшләп торсын безнең "Умырзаябыз", шундый максатлар белән алга барыйк", ди Гөлнара ханым.

Шулай, алдан әйткәнебезчә, авыллар арасында юллар да начар, умырзаялыларны йөртүче транспорт та шактый тузган, юлда бозылып, төзәтергә туры килгән чаклар була. Бу юлы да, Койгалыга барып җиткәнче үк проблемнар килеп чыкты һәм шактый вакыт автобус төзәтеп үтте.

Билгеләнгән вакыттан ике сәгатькә якын соңга калып барылса да, Койгалыда халык таралмаган иде. Ә инде Койгалы белән арасы 110 чакрым булган  Чарналы авылына 4 сәгатькә якын барылды. Автобусның йөртүчесе, казакъ кардәшебез Серик юлда берничә мәртәбә тукталып, төзәтеп, көч-хәл белән алып барып җиткерде. Кичке 7гә билгеләнгән концерт 10 сәгатьтә генә башланса да Чарналы халкының кайсылары таралмыйча көтеп утырган иде, кайсылары яңадан килде.

Ике көндә Большеречье районының өч авылында чыгышлар ясаган умырзаялылар, юлда күргән михнәтләргә дә карамыйча, җыр, уен-көлке белән кайтыр юлга чыкты.

Бүгенге көндә ансамбль өлкә үзәгендә яшәүче татарлар өчен яңа концерт програмы әзерләү белән мәшгуль.